OUD CULTUURLANDSCHAP, NIEUWE FUNCTIES

Foto's: Erwin Zijlstra, Gelders Genootschap en Wikimedia Commons.

Thema's als herbestemming en transformatie hebben natuurlijk niet alleen betrekking op gebouwen, maar ook op cultuurhistorische landschappen. Landgoedparken die omgevormd worden tot publieksparken, boerenlandschappen die ingezet worden voor energieopwekking, voormalige industrieterreinen die getransformeerd worden tot woonwijken. 

 

Bij herbestemmingen van landschappen kun je verder denken aan: natuurbegraafplaats, camping, biologische landbouw en veeteelt, natuur, paardenhouderij, recreatie, natuureducatie, delfstofwinning etc. Ook kan het cultuurlandschap producten leveren voor nieuwe inkomsten, zo kan de snoei van groen erfgoed gebruikt worden voor biomassa. Tevens kunnen tijdelijke evenementen een rol spelen, bijvoorbeeld als nieuwe economische drager voor de instandhouding van het landschap. Hierbij is het wel zaak dat nieuwe kwaliteiten op doordachte wijze worden toegevoegd aan het historische landschap, zodat een goede balans ontstaat tussen oud en nieuw (EENHEID en SAMENHANG).

 

Voorbeeld: Herbestemmen van historische moestuinen

Op historische landgoederen en buitenplaatsen lagen van oudsher diverse nutstuinen, waaronder moestuinen voor de teelt van kruiden, planten en groenten, te gebruiken als voedsel, versiering en medicijn. Echter, met het wegvallen van de oorspronkelijke functie, werden deze cultuurhistorisch waardevolle plekken bedreigd door herbestemming tot kerstboomplantage of parkeerterrein. Het vinden van passende functies of het terugbrengen van de oorspronkelijke functie zijn bijzondere kansen binnen het landgoederenlandschap. Daarbij kan men denken aan volkstuintjes, bloemplukweiden, een museumtuin van historische planten, maar natuurlijk ook een hedendaagse moestuin waarin een combinatie van lokale en exotische planten. Moestuinen kunnen gebruikt worden voor de aanlevering van streekproducten aan restaurants en winkels en voor educatie, kookworkshops en sociale interactie. Vanzelfsprekend is het bij de (her)inrichting, beheer en de exploitatie van historische moestuinen van belang te kunnen terugvallen op een goede visie, waarin de historische, ruimtelijke en sociale context wordt vastgesteld en de exploitatiewensen en -mogelijkheden worden beschreven. In 2006 is de ‘Handreiking Historische Moestuinen met nieuwe opdracht’ verschenen, die landgoedeigenaren en gemeenten meer inzicht kan bieden in de vele mogelijkheden die bestaande moestuinen bieden. Men kan zelfs op diverse plekken verdwenen moestuinen reconstrueren, zoals op Rhederoord. Ook kassen en wetenschappelijke proeftuinen bieden nieuwe kansen.